و « ان اختلفت الملل و النّحل » از براى تأكيد و مبالغه گفته ، و « ملل » جمع ملّة است و « ملّة » دين باشد . و « نحل » جمع نحله است ، و « نحله » مذهب و اعتقاد باشد . يعنى : اصل طرق انبياء يكى است : اگر چه اديان و شرايع ايشان مختلف است كه : اختلاف در اديان و شرايع بحسب اختلاف در استعدادات امّت است و قابليّت هر يك . . و اختلاف در استعدادات و كثرت قوابل به‌هيچ‌وجه قادح نيست در وحدت اصل طريق مستقيم ؛ چنان كه ثقب و شوابك قادح نباشد در وحدت نور آفتاب ، و كثرت و اختلاف در معجزات ، قادح نيست در وحدت حقيقت معجزه . و صلّى اللّه على ممدّ الهمم من خزائن الجود و الكرم ، بالقيل الاقوم محمّد و [ على ] « 11 » آله و سلّم . بعد از حمد حق ، صلوات بر واسطهء وصول خلق به حق باد . و صلوات از اللّه تعالى مر عباد را ، رحمت كردن وى بود بر ايشان و از ملائكه استغفار كردن باشد از بهر ايشان . و از مردمان دعا كردن باشد بر يكديگر . و صلوات از حق - تعالى - كه آن رحمت است ، بر حسب اشخاص متفاوت گردد : بر عاصيان ، عفو از زلّات باشد ؛ و بر مطيعان ، رسانيدن ايشان به جنّات باشد ؛ و بر عارفان ، لقا و بقا ، و علوم و معارف ، و رفعت درجات باشد و بر محقّقان از انبياء و اولياء تعاقب تجليّات ، از ذات باشد . و آن محمّد مصطفى است - صلعم - كه استعداد او أتمّ و أكمل بود ، لاجرم حضرت عزّت - جلّ جلاله - از اسم اعظم جامع فيض ، صلوات به وى مىرساند . و مىفرمايد كه : « إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ . . . [ الآيه ] » « 12 » و نفرمود كه : « انّ الرّحمن و الرّحيم يصلّى عليه » . . و چون استعداد او - صلوات اللّه

--> ( 11 ) - در نسخه‌هاى متن فصوص « على » دارد ، اما در نسخه‌هاى « شرح » فاقد آن است . ( 12 ) - ق ( س 33 - 56 ) ان اللّه .